رسيدن نفع از آفتاب زير سحاب ضررى به آفتاب نرسد و از تربيت خود دست نكشد . هشتم : چنان‌چه نور آفتاب به قدر خلل و فرجى كه در خانه‌هاست ، داخل مىشود و صاحب خانه به قدر راهى كه براى تابيدن نور مهيّا كرده و موانع را برداشته ، از آن منتفع مىشود ؛ هم‌چنين خلق به قدرى از انوار هدايت و علم آن حضرت منتفع مىشوند كه حجاب‌ها و پرده‌ها و قفل‌ها را از خود رفع نموده‌اند ، قفل‌هايى كه از روى شهوات و شبهات و معاصى بر قلوب خود زده‌اند و با وجود آن‌ها ، ديدهء بصيرت كور و گوش دل ، كر است ، اگر عالم پر از نور شود ، چيزى نبينند و اگر تمام قدّوسيان سخن گويند ، چيزى نشنوند . علّامهء مجلسى رحمه اللّه به همهء اين وجوه اشاره فرمود ؛ انتهى . « 1 » [ تلخيص كلام ] تخليص للمقام و تلخيص للمرام بدان ملخص كلام در جواب شبهه اين است كه اگرچه غيبت امام عصر - عجل اللّه تعالى فرجه الشريف - ، سبب فوات بعضى از فوايد وجودى آن بزرگوار مىگردد ، لكن اكثر فوايد وجود مقدّس او منافى با غيبتش نيست ؛ مثل فوايدى كه در اين دو صبيحه ، ضمن جواب‌ها مذكور گرديد . فوايدى مثل شفاعات در دفع بليّات و آفات ، وفور نعم و خيرات ، اعانت درماندگان ، ارشاد و هدايت راه گم‌كردگان ، اعانت مظلومان و مانند اين‌ها . لذا وجود امام غايب ، اگرچه فاقد بعضى از فوايد است ، ولى فاقد جميع فوايد نيست كه با عدمش مساوى باشد ، چنان‌كه مخالفين در اين شبهه مىگويند : ثمرات وجودى آن سرور ، خارج از عدّ و حصر است ، خصوصا وقتى غيبت آن بزرگوار به‌طور عدم معرفت او باشد ، زيرا غالب انتفاعات مردم از وجود افرادى است كه ايشان را نمىشناسند ؛ مثلا اكثر معاملات اهل سوق و بازار و انتفاعات كسبه و تجّار از كسانى

--> ( 1 ) . بحار الانوار ، ج 52 ، ص 90 ؛ باب 20 .